Time of Indifference (Francesco Maselli, Italy/France, 1964)

Βασισμένο στο ομώνυμο μυθιστόρημα του Alberto Moravia, μόνο αδιάφορο δεν είναι το εξαιρετικά κομψό και συνεπέστατου εσωτερικού ρυθμού έργο του Maselli, το οποίο ξετυλίγει βασανιστικά το στεγνό ψυχικό αποτύπωμα της αρπαγής της ευτυχίας από την αστική ιδιοκτησία και υποκρισία.

Η ιστορία εκτυλίσσεται εντός μιας πολυτελούς βίλας της οποίας όμως η μοίρα διαγράφεται δυσοίωνη, καθώς η μητριαρχική οικογένεια υπό την Mariagrazia είναι καταχρεωμένη και το υποθηκευμένο σπίτι σε λίγες μέρες, αν δεν πουληθεί, θα κατασχεθεί. Τα δύο παιδιά της, η όμορφη Clara (Claudia Cardinale) και ο γοητευτικός αλλά εσωστρεφής Michele υπακούν στα κελεύσματα της μητέρας, καθώς και του κυνικού ρεαλιστή Leo (άλλη μια σπουδαία ερμηνεία του Rod Steiger), ο οποίος είναι ο μόνος που έχει τη διάθεση να περισώσει την ακίνητη περιουσία, αγοράζοντάς την στο μισό της αξίας της. Πέρα όμως από την αρπακτική του επιχειρηματικότητα, ο Leo (εραστής της Mariagrazia) θα εκτείνει το λάγνο βλέμμα του και προς την Clara. Ο πέμπτος «παίκτης» είναι η Lisa η σαραντάρα πρώην φιλενάδα του Leo.

Οι μπλαζέ χαρακτήρες φιλμάρονται μέσα από το πρίσμα της «πραγμοποιημένης» κοινωνικής σχέσης, όπως, για παράδειγμα, στο κοντινό στην Carla, όπου ο εποικισμός της ζωής τίθεται μοιρολατρικά ως μελλοντική έκβαση μέσα από το τρίπτυχο: γάμος – παιδί – εραστής. Φαταλιστική είναι και η άνευ όρων παράδοσή της Clara στον Leo στη θαυμάσια σεκάνς θλιβερού ρομαντισμού στον κήπο, ενώ η «ανικανότητα» του αδελφού της δίδεται με ένα βλέμμα στο ζευγάρι που φιλιέται στο αυτοκίνητο που αναχωρεί. Ίσως η πιο εντυπωσιακή σκηνή του άχθους της «πραγμοποιημένης» προσωπικότητας να είναι αυτή της ξαφνικής της αποχώρησης της Carla από το σπίτι με την κάμερα να λικνίζεται σε κοντινά πλάνα στα αντικείμενα της κάμαράς της πριν φτάσει στην ίδια και την πλασματική, όπως αποδεικνύεται, απαγκίστρωσή της από αυτά, σε μια πράξη «επαναστατικού» συμβιβασμού οικογενειακής αποκόλλησης.

Ο Maselli επιτυγχάνει επιπλέον κάτι άκρως εντυπωσιακό. Έχοντας σκιαγραφήσει τους χαρακτήρες στο παρηκμασμένο μεγαλοαστικό σπίτι μέσα από τον αμοραλισμό, την ανικανότητα διαχείρισης της περιουσίας, την απουσία της βούλησης, τη φαντασίωση διατήρησης της τελευταίας ταξικής λάμψης, στοιχεία που διακρίνουν τον αυτοεγκλωβισμό της οικογένειας στη βίλα, καταφέρνει να μεταδώσει στον θεατή την εντύπωση ότι οι σχέσεις και η διευθέτηση τους στο χώρο αφορούν περισσότερο μια τελετή πνευματισμού παρά την όποια μελαγχολία παραίτησης που θα ήταν λογικό να χαρακτήριζε το τέλος εποχής της τάξης των ευγενών.

GliIndifferenti1

Κι αυτή δεν είναι μια τυχαία εντύπωση. Αφορά την μετατροπή της ιδιοκτησίας σε μυστικοποιημένη έννοια με πραγματικές όμως διαμεσολαβήσεις στους χαρακτήρες και τις σχέσεις ανάμεσά τους, αφού ουδείς γνωρίζει πως μπορεί να δραπετεύσει από το πλέγμα κυριαρχίας που εμφυτεύει η ιδιοκτησιακή σχέση στην οικογένεια, την σεξουαλικότητα και τη φιλία.

Το αισθητικό ειδικό βάρος της ταινίας που δικαιολογεί τις εν λόγω ερμηνευτικές αναγωγές ανήκει στον σπουδαίο Gianni di Venanzo, όπου σε εκλεκτό ασπρόμαυρο μετακινεί την κάμερα αρχοντικά και με την αστική άνεση που ταιριάζει στο περιβάλλον, επιτυγχάνει στις λιγοστές εξωτερικές λήψεις τη νύχτα κυρίως και υπό βροχή να εκμηδενίσει οποιαδήποτε πιθανότητα εξόδου από την κοινωνική ξηρασία στο εσωτερικό της βίλας.

Στο τελευταίο πλάνο, όπου η Clara φτιασιδώνει τη μητέρα της, ο Maselli φροντίζει να τονίσει με χρήση ασπρόμαυρου και προβολέα, προσδίδοντας κάποια  θεατρική έμφαση πέρα από την ρεαλιστική μετάβαση στην τελική εξέλιξη των γεγονότων· εμείς δε εικάζουμε ότι δεν βλέπουμε μόνο μάνα και κόρη στην συγκεκριμένη σκηνή αλλά σαν σε καθρέφτισμα, αντανακλάται η μελλοντική έκβαση της Clara, έχοντας ζήσει για χρόνια στο ψευδές αλλά άνετο περιτύλιγμα έγγαμου βίου που της υπόσχεται ο ιταμός Leo.

Αν η μετάβαση στην «κορεσμένη (από ερεθίσματα) συνείδηση» της νεωτερικότητας προϋποθέτει ιστορικά την αυτοαλλοτρίωση της μεγαλοαστικής τάξης, τότε στο εξαιρετικό έργο του Maselli η καταγραφή της φθοράς της ζωής από την χρεωκοπία των παραδοσιακών δομών επιτυγχάνεται με αίσθηση της κλάσης και του γούστου που, όπως διαπιστώνει και η Mariagrazia, διαφοροποιεί την «αδιαφοροποίητη» οικογένεια (σαφή τα αιμομικτικά βλέμματα επιθυμίας και ενοχής) από την κακογουστιά των νεόπλουτων που επιθυμούν να της μοιάσουν…

Σπύρος Γάγγας, Ιούλιος 2017.

Featured Image: http://www.festivaldelcinemaeuropeo.com/en-2014/time-of-indifference/

Text Image: http://www.festivaldelcinemaeuropeo.com/en-2014/time-of-indifference/

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s