Bosch, The Garden of Dreams (José Luis López-Linares, Spain/France, 2016)

Ντοκιμαντέρ που εστιάζει στο ασύλληπτης έμπνευσης μυστικιστικό τρίπτυχο του Ιερώνυμου Μπος, ο «Κήπος των Επίγειων Απολαύσεων» (φιλοτεχνημένο μεταξύ 1490 και 1511), το οποίο εκτίθεται στο Μουσείο Πράδο της Μαδρίτης· επενδύει δε, εν μέρει επιτυχώς, στο μυστηριακό πέπλο, όχι μόνο αυτό που περιβάλλει τη γενεαλογία του σπουδαίου Ολλανδού ζωγράφου, αλλά, κυρίως, αυτό που αφορά στο κοσμολογικό δέος που αποπνέει τούτο το εικαστικό μεγαλούργημα, μέσα από την τελειότητα της λεπτομέρειας και των σουρεαλιστικών παραστάσεων στο πληθωρικό αλλά και διάφανο σύμπαν που ενώνει γη και ουρανό, παράδεισο και καθαρτήριο.

Η επιλογή του σκηνοθέτη να εμπλέξει πολλούς σχολιαστές αποσκοπεί μεν στο να καλυφθεί το φάσμα των εξειδικευμένων γνωστικών και εικαστικών πεδίων που δικαιολογούν την ερμηνευτική ευωδία του πίνακα, ωστόσο, λίγες από αυτές αποδεικνύονται πραγματικά διαφωτιστικές με αξιόλογα ερεθίσματα εμβάθυνσης. Ο Salman Rushdie και ο Orhan Pamuk μένουν ουσιαστικά ανεκμετάλλευτοι, ενώ ενδεχομένως μεγαλύτερο αντίκτυπο στο θεατή έχει ο σχολιασμός κάποιων άκρως εντυπωσιακών λεπτομερειών από λιγότερο φημισμένες προσωπικότητες.

Το ντοκιμαντέρ απογειώνεται, ωστόσο, στο τμήμα όπου η ερμηνεία προσηλώνεται σε λεπτομέρειες που προξενούν δέος, τόσο ως προς την ενόραση κατά τη σύλληψή τους και την άρτια καλλιτεχνική τους αποτύπωση, όσο και από τη διορατικότητα που εμείς από τη δική μας ιστορική προοπτική αποδίδουμε στον Μπος. Προκαλεί δέος, ακόμα και για την εκκοσμικευμένη εποχή μας, η ερμηνεία της παράστασης του Ιησού (αντί του Πατέρα, όπως αρχικά αποκαλύπτεται από τις υπέρυθρες ακτίνες που αποκαλύπτουν την πρώτη παράσταση κάτω από την έγχρωμη επικάλυψή της) στο αριστερό τμήμα του τρίπτυχου, όπου ο ίδιος λαμβάνει χαρακτηριστικά Νυμφίου με την Εύα δίπλα του και τον Αδάμ στο έδαφος, παρά διαμεσολαβητή μεταξύ των πρωτόπλαστών. Τα βακχικά όργια, δίχως όμως την εκστατική υπερβολή και ηδονή, δίνουν αφορμή για σύγκριση με την διάχυτη ελευθεριότητα στο σεξ και την παραίσθηση στην εποχή των sixties ή στις περιβόητες καλλιτεχνικές φωτογραφείς από εκατοντάδες γυμνούς που τη διαδίδουν σήμερα, στιγμές αντιστοιχίας τις οποίες με «παγωμένες» φωτογραφίες αποδίδει εύστοχα ο López-Linares.

bosch-the-garden-of-dreams

Άλλες ενδιαφέρουσες πτυχές που οξύνουν το νου πέρα από τις αισθήσεις (μαγνητισμένες, όπως φαίνεται και από τα πλάνα επισκεπτών του μουσείου μπροστά στον πίνακα) εντάσσουν την εξελικτική θεωρία των ειδών με αφορμή μια αξιοπρόσεκτη λεπτομέρεια με αμφίβια όντα που αναδύονται από τη λίμνη, τον φουτουρισμό στις αρχιτεκτονικές και ρευστές δομές (όπως τονίζεται, ενός Gaudi ή Dali) που υψώνονται μέχρι τον ουρανό, αλλά και την απεικόνιση της κόλασης με τις θεολογικές αλλά και ψυχαναλυτικές προεκτάσεις των επτά αμαρτημάτων, οι οποίες, δυστυχώς, δεν αναδεικνύονται όσο πρέπει.

Πλαισιωμένο σε αρχή και φινάλε από μια ρήση του Andrei Tarkovsky για την σχέση δημιουργού και μυστηρίου της ύπαρξης και από το υπερβατικό ορατόριο του J.S.Bach, το οποίο ολοκληρώνει και εκείνο, με τη σειρά του, την «Θυσία» (1986), το «El Bosco» θα μπορούσε να μας βυθίσει κι άλλο στο μυστήριο του ονειρικού πίνακα, αλλά το πράττει, έστω και καθυστερημένα, σε σπάνια στιγμή υπερβατικού δέους στο φινάλε της απόσυρσης του βλέμματος του μοναχικού παρατηρητή από το εκστατικό τρίπτυχο, στο μουσείο που κλείνει… Αυτή είναι και η ευτυχής καταδίκη που μας επιφύλασσε ο Bosch: Να ερμηνεύσουμε αυτό το έργο του «Θεού» μέσα από τον καμβά της Ιστορίας που το ίδιο προαναγγέλλει: την Γαλλική Επανάσταση, τον Μαρξισμό, το Άουσβιτς, την Ατομική Εποχή, το Γούντστοκ…

Σπύρος Γάγγας, Ιούλιος 2017.

Featured Image: http://themovielist.net/movielist/similar/215572/1/Motel-Confidential;jsessionid=qm2rm4vth83brjtrri9xt4xr

Text Image: https://www.spanishfilmfestival.com/films/bosch-the-garden-of-dreams

 

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s