The Iceman Cometh (John Frankenheimer, USA, 1973)

Υποδειγματική μεταφορά -σύμφωνα με τις αρχές του American Film Theatre-  του σπουδαίου θεατρικού του Eugene O’Neill «Ο παγοπώλης έρχεται» (1939), το 4ωρης διάρκειας έργο του Frankenheimer κατορθώνει, στο περιορισμένο σκηνικό που προσφέρει το ισόγειο του πανδοχείου, να μετατρέψει τον χρόνο σε συνάρτηση των πυκνών διαλόγων που προσδίδουν «δράση» στο στατικό δραματουργικό περιβάλλον που λαμβάνει συμπαντικά χαρακτηριστικά.

Ο John Frankenheimer επιλέγει έναν επιβλητικό και περιχαρή Lee Marvin για τον ρόλο του χαρισματικού πωλητή Hickey και τον πλαισιώνει με ένα καστ που βυθίζεται απαρέγκλιτα στο μεσσιανικό κήρυγμα εξιλέωσης από τον Hickey , το οποίο ξετυλίγεται στο καπηλειό ενός πανδοχείου, με απλωμένα στα τραπέζια τα «κουφάρια» των μέθυσων, τις φτιασιδωμένες πόρνες να χαχανίζουν και τον «μαινόμενο» από αγαλλίαση Hickey να ξεδοντιάζει βασανιστικά τις χίμαιρες (τα περίφημα pipe dreams) που στοιχειώνουν τον καθένα από τους παρηκμασμένους θαμώνες. Στην πρώτη πράξη επιβεβαιώνεται η οντολογική ακινησία των χαρακτήρων όταν η κάμερα του Frankenheimer περιπλανιέται από τραπέζι σε τραπέζι και αφουγκράζεται την παραίτηση του καθενός· μέθυσοι που έχουν ξενυχτίσει δίπλα στο πιοτό και που το ξημέρωμα με το άνοιγμα της κουρτίνας που χωρίζει τη σάλα από τον ιδιωτικό χώρο να ρίχνει μια σταγόνα φωτός, να τους επιφυλάσσει επιπλέον τις σάχλες των κοριτσιών του δρόμου και την προσμονή του «Μεσσία» Hickey.

iceman2

Μέσα στην κακόφωνη και με βρώμικα χνώτα σάρα και μάρα δεσπόζει ο δύσκαμπτος και με διαρκή ειρωνική διάθεση Larry (συγκλονιστικός ο Robert Ryan στον τελευταίο ρόλο της καριέρας του), αναρχικός πρώην συνδικαλιστής, γαλουχημένος στη θεωρία του Proudhon και του Kropotkin, αλλά παροπλισμένος, σφηνωμένος πια στην καρέκλα του και με την επίγνωση της ανοησίας της ανθρωπότητας («η πλεονεξία του ανθρώπινου τσίρκου»), συνειδητά ανοικτός προς τον θάνατο. Δίπλα του ένας άλλος αναρχοαπόστολος, ο Hugo, -πρώην εκδότης αναρχικών περιοδικών και μονίμως ταβλιασμένος- ο έφηβος Don (αμούστακος εδώ ο Jeff Bridges) να ταλανίζεται από την ενοχή για την προδοσία του αναρχικού κινήματος, το οποίο, στα μάτια του, αντιπροσώπευε η μάνα του και πρώην φιλενάδα του Larry. Στο νεκροταφείο των ψυχών, όπου η ξηρότητα των χαρακτήρων είναι αντιστρόφως ανάλογη του ποτού που καταναλώνουν, περίοπτη θέση έχουν ο ιδιοκτήτης του μπαρ Harry Hope, ο Willie, πρώην φοιτητής νομικής του πανεπιστημίου του Harvard, o έγχρωμος Joe με τη χίμαιρα της επαναλειτουργίας της χαρτοπαιχτικής του λέσχης, οι Piet και Cecil, Ολλανδός ο πρώτος με νοσταλγία για τη Νότια Αφρική και Βρετανός βετεράνος του πολέμου των Μποερς, ο δεύτερος με προσμονή επιστροφής στη Γηραιά Αλβιόνα.

Το αριστουργηματικό έργο-γροθιά στα «πλάσματα» με τα οποία οι άνθρωποι πλαισιώνουν τη ζωή και τις πράξεις τους, έτσι ώστε η μη πραγμάτωσή τους να δικαιολογεί την μιζέρια και την αδράνεια, μετατοπίζοντας συνήθως τις ευθύνες αλλού, κορυφώνεται με την αποκάλυψη των «πλασμάτων» του ίδιου του Hickey και τη νιτσεϊκή σχεδόν αποτίναξή τους στην οποία επιδίδεται στο φινάλε. Και η νιτσεϊκή χροιά τεκμαίρεται εδώ από το ηθικό πρόταγμα της «συγχώρεσης» το οποίο έχει αναχθεί σε κύριο και άκαμπτο χαρακτηρολογικό στοιχείο της Evelyn, της γυναίκας του Hickey. Η έμπρακτη συγχώρεση της Evelyn προς τον Hickey για τον αλκοολισμό του, την ταπεινή του καταγωγή και την παραβατικότητά του, καθώς και τις απιστίες του κατά τη διάρκεια των ταξιδιών του, ξύνει κάθε φορά το σπυρί της ενοχής του Hickey για την αδυναμία του να ανταποκριθεί στην αγάπη και υπομονή της Evelyn. Είναι σα να του υπενθυμίζει η Evelyn, μέσα από τη δική της χίμαιρα, την αναξιοπρέπειά του, επιδέξια μεταμφιεσμένη με τις επιτυχημένες πωλήσεις, το χρήμα και την όποια επιφάνεια επιδεικνύεται με το κοστούμι του μπροστά στους ρακένδυτους και καταϊδρωμένους «φίλους» του.

Όσο κι αν τα «πλάσματα» της ψυχής θρέφουν χίμαιρες που κατευνάζουν προσωρινά τον φθόνο και τη μνησικακία ανάμεσα στα ράκη της ζωής, η επιλογή εντός του κλειστού σύμπαντος που σκιαγραφεί ο O’Neill είναι μεταξύ της «στωικής συνείδησης» του επερχόμενου τέλους την οποία ενσαρκώνει εμβληματικά ο αναρχικός Larry, και του φαταλισμού που συνοδεύει την απομυστικοποίση των χρήσιμων «πλασμάτων» και οδηγεί τον Hickey στην ηλεκτρική καρέκλα και το alter ego του, τον Don, στην αυτοκτονία. Ο «παγοπώλης» -θεριστής έφτασε λοιπόν και ο δυνατός θίασος, υπό τον Frankenheimer, ανακοινώνει σε κάθε σύσπαση των προσώπων των μελών του τη «μεγάλη χίμαιρα» περίσωσης της ζωής από τα «χείλη» της κάθε μποτίλιας που χάσκει στο ανήλιαγο νεκροτομείο των ιδεωδών μιας ολόκληρης ιστορικής εποχής.

Σπύρος Γάγγας, Ιούλιος 2017.

Featured Image: http://veehd.com/video/4608138_The-Iceman-Cometh-PT1-1973-nYx64

Text Image: https://mubi.com/films/the-iceman-cometh-1973

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s