Shock Corridor (Samuel Fuller, USA, 1963)

Από τον «ευπατρίδη» των b-movies Samuel Fuller τούτο το φαινομενικά μόνο «κακοφτιαγμένο» έργο  συγκροτεί μια ιδιοφυούς σύλληψης κινηματογραφική πραγματεία για την ψυχιατρική και την ιδεολογική της εξάρτηση από αυταρχικές δομές που «λειτουργούν» με το πρόσχημα της «επιστήμης» και της προσφοράς στην πατρίδα.

Με πλαίσιο την (παραφρασμένη) επιγραφή του Ευριπίδη, «Όποιον ο θεός επιθυμεί να καταστρέψει τον οδηγεί στην τρέλα», η εκδίπλωση της σταδιακής «παράνοιας» από την οποία «πάσχει» ο ρεπόρτερ της Daily Globe, Johnny Barrett, τίθεται ως παρακολούθημα της μεθοδικής αποκάλυψης μιας μυστηριώδους δολοφονίας· υποδυόμενος τον ψυχασθενή τρόφιμο, επιχειρεί να εξιχνιάσει το έγκλημα και έτσι να εξασφαλίσει το σχετικό βραβείο Πούλιτζερ. Επικεφαλής του ψυχιατρικού νοσοκομείου είναι ο Δρ. Christo. Δίχως να γνωρίζει την ταυτότητα και τις προθέσεις του παράτολμου δημοσιογράφου τον υποβάλλει σε ηλεκτροσόκ.

Η εναρκτήρια σεκάνς επιστρατεύει την εγγενή αμφισημία της κινηματογραφικής αφήγησης που δεν επιχειρεί να χειραγωγήσει την αντίληψη του θεατή με την σχηματική αντιστροφή «φαίνεσθαι» και «πραγματικότητας», αλλά με την συνεκδοχική δομή του καδραρίσματος δεν μπορεί παρά η ερμηνεία να εκτείνεται πέραν των προθέσεων του δημιουργού. Το πλάνο καθρεφτίσματος του διπλώματος του με ασιατικά χαρακτηριστικά ψυχίατρου Dr. Fong και τις φωτογραφίες των Freud και Jung να «παρατηρούν» βλοσυρά την ελικοειδή μεταστροφή των ιδεών και τεχνικών τους κατά το πείραμα προσομοίωσης παραπέμπει ήδη στον πρωταρχικό φόβο του «Έτερου» με τη μορφή της αινιγματικής ματιάς του ψυχίατρου. Η παθολογία βάσει της οποίας θα δικαιολογηθεί ο εγκλεισμός του John είναι ο σεξουαλικός φετιχισμός (προς της κοτσίδες της υποτιθέμενης αδερφής του Cathy), φετιχισμό όμως τον οποίο δεν διαψεύδουν αλλά επικυρώνουν ως πραγματική διάσταση της προσωπικότητας του Johnny οι σκηνές με την απαστράπτουσα χορεύτρια Cathy (η σύντροφος του Johnny) και τα καλλίγραμμα πόδια της, αλλά με μαζεμένα τα μαλλιά στη σκηνή!

Ακόμα και το χερούλι (σε κοντινό) της εξόδου που προσπαθεί να στρίψει ο John για να δραπετεύσει από τον θάλαμο νυμφομανών στον οποίο εισήλθε κατά λάθος λειτουργεί ως σεξουαλικό ερέθισμα, σε συνδυασμό τόσο με το πυρετώδες πρόσωπο (αγωνία για ενδεχόμενο πραγματικό φετιχισμό αυτή τη φορά) αλλά και με τη μύχια επιθυμία των ανδρών (να ‘βιαστούν’ από ένα τσούρμο καλλονές), όπως την υπενθυμίζει ο φύλακας, φαντασίωση η οποία όμως αντανακλά την πατριαρχία του (πρωτόγονου) θεσμού της πολυγαμίας αλλά, επίσης, και τον επίσης πατριαρχικά περιθωριοποιημένο φόβο για τη γυναικεία σεξουαλικότητα.

shock-nymphocircle

Η «ανάκριση» των τριών τροφίμων που μπορούν να οδηγήσουν στην αποκάλυψη του δολοφόνου επιτυγχάνεται μέσω της σταδιακής προσέγγισης του Johnny με την κατάσταση νοητικού κλονισμού τους. Προϋποθέτει βέβαια την (ορθολογική) αναλαμπή τους την οποία ο Fuller αναπαριστά σε έγχρωμες (υποκειμενική τους ματιά εδώ!) σεκάνς από επίκαιρα της εποχής και ίσως και από δικό του ντοκιμαντέρ. Ο θεόρατος Βούδας και οι Ιάπωνες μοναχοί, η τεράστια παιδική χαρά και τα ντυμένα με παραδοσιακές φορεσιές γιαπωνεζάκια, ο περιστρεφόμενος τροχός με θέα στο Φουτζιγιάμα στην αναλαμπή από τον πρώτο τρόφιμο, αποκαλύπτει ότι ο ίδιος υπήρξε κομμουνιστής (ως αποτέλεσμα πλύσης εγκεφάλου) και άρα προδότης των αμερικανικών αξιών, τα οποία φρόντιζαν αρνητικά (ως μισαλλοδοξία) να του καλλιεργούν οι γονείς του ενώ, αντιθέτως, οι κομμουνιστές καλλιέργησαν στον ίδιο την αναγνώριση της αξίας του έστω και ύπουλα· αυτήν την αποκατέστησε ο γνήσιος αμερικανός λοχίας που γνώρισε μέχρι η πατρίδα του να τον εξευτελίσει τελικά με ατιμωτική αποστρατεία και τη λοιδορία του τύπου. Παρόμοια αξιολογική αντιστροφή της συνείδησης χαρακτηρίζει και τον δεύτερο μάρτυρα, νέγρο αυτή τη φορά που διατρανώνει τον διαχωρισμό λευκών και μαύρων ως ακόλουθος της Κου Κλουξ Κλαν! Οι εικόνες του νου τον μεταφέρουν σαν  αγόρι στον Αμαζόνιο  μάρτυρα ενός τελετουργικού χορού της φυλής των Ινδιάνων. Ο δε νομπελίστας της φυσικής με εσχατολογική αγωνία λόγω του ψυχροπολεμικού ανταγωνισμού στα πυρηνικά όπλα παλινδρομεί στην παιδική ηλικία των έξι ετών…

Ο σκοτεινός διάδρομος ως μετωνυμική απεικόνιση του σκοτεινού διαδρόμου της ψυχής, δίχως διεξόδους στο πραγματικό, αναπλάθει το σύμπαν του σχιζοφρενικού νου με τις μορφές να περιπλανώνται ή να στέκονται, δίχως αμοιβαία συνείδηση της αλληλεπίδρασής τους. Με την ολοκληρωτική απόσχιση από το πραγματικό να εισβάλλει κατακλυσμιαία (σαν καταρράκτης σε έγχρωμο φιλμ για τον Johnny) και την κατατονική κατάληξη του Johnny παρά την ανακάλυψη του δολοφόνου, το έργο του Fuller χτίζει επιτυχημένα τον άξονα του αυταρχισμού (συντηρητικές αμερικανικές αξίες, κομμουνισμός, φυλετικός ρατσισμός, φαουστιανός εξοπλισμός των ΗΠΑ και ΕΣΣΔ με πυρηνικά όπλα) που μετατρέπει το ψυχιατρείο σε μικρόκοσμο της κοινωνικής δυστοπίας και που τραγικά εγκλωβίζει τον Johnny στη μανιακή του εμμονή για κύρος και αναγνώριση.

Σπύρος Γάγγας, Αύγουστος 2017.

Featured Image: https://film-grab.com/2014/11/12/shock-corridor/

Text Image: http://thefilmexperience.net/blog/2016/9/7/shock-corridor-1963.html

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s