The Cruise (Marek Piwowski, Poland, 1970)

Ευφυέστατη σάτιρα του κομμουνιστικού καθεστώτος στην Πολωνία, η οποία όχι μόνο πρωτοτυπεί με τα μετρημένα σουρεαλιστικά γκαγκ, αλλά επιδεικνύει βαθιά φιλοσοφική και κοινωνιολογική γνώση του ιδεολογικού αυταρχισμού που διέκρινε τη διαστρέβλωση της διαλεκτικής και την ιδεολογική μετατροπή της σε σιδηρούν νόμο της λογικής.

Η εναρκτήρια σεκάνς επιβίβασης των ντόπιων τουριστών στο πλοιάριο που διασχίζει το ποτάμι εν είδει κρουαζιέρας προαναγγέλλει την ανισορροπία των επιβατών («πολιτών») σε ένα σύστημα που σταθεροποιεί τις προκείμενές του με έναν εντελώς ανισόρροπο τρόπο, εφόσον ο συντονισμός των επιμέρους βουλήσεων επιτυγχάνεται μέσω του αυταρχισμού, διοχετευμένου στις «δημοκρατικές» διαδικασίες του γραφειοκρατικού μηχανισμού που διαπερνά την ίδια την διανοητική δομή των δρώντων και των τρόπο επίλυσης καθημερινών προκλήσεων. (Η διακωμώδηση εδώ είναι εμφανής και καυστική στα ανέκφραστα πρόσωπα των επιβατών, όπως και στο πρόβλημα regressus ad infinitum ως προς τη «δημοκρατικότητα» των διαδικασιών: «δεν θα πρέπει να ψηφίσουμε για το πώς θα ψηφίσουμε;»)

Η σάτιρα για τις απόψεις του λαού για την τέχνη είναι ενδεικτική στο διάλογο για το πόσο βαρετό είναι το πολωνικό σινεμά, όπου τίποτα δε συμβαίνει και η δράση απουσιάζει σε αντίθεση με τις ξένες ταινίες με τις οποίες μπορεί κάποιος να ταυτιστεί. Οι διάφορες γραφικές (αλλά «συμπαθητικές») φιγούρες που αναλαμβάνουν την εκπολιτιστική εκγύμναση των επιβατών διανθίζουν το έργο με σουρεαλιστικές ανταλλαγές απόψεων, όπου η παρέμβαση του «ποιητή» θα θέσει και το αίτημα-πρόβλημα της αξιογένεσης που θα προκύψει από τη διαδικασία διαλεκτικής σύνθεσης «πνευματικότητας» και «φυσικαλισμού». Αποδίδεται έτσι, ωραιότατα, η δυσκαμψία, διαστρέβλωση και αντιδιαλεκτική σχηματοποίηση της διαλεκτικής σε «θέση» (Φύση), «αντίθεση» (Πολιτισμός) και «σύνθεση» (ό,τι προκύψει από την σκοποθεσία των δρώντων, εντός της θέσης και της αντίθεσης).

cruise2

Αναπάντεχη στιγμή εμβάθυνσης στο πρόβλημα της ιδεολογικοποίησης των αξιών είναι η στιχομυθία μεταξύ των τριών ανδρών για τον τρόπο με τον οποίο μπορεί (και πρέπει) να επιτευχθεί η διαλεκτική σύνθεση. Η φανταστικής διεισδυτικότητας διαπίστωση ότι η «αλήθεια μπορεί να είναι άσχημη, ενώ το ψέμα όμορφο» στοχεύει στον καυτηριασμό της φορμαλιστικής έννοιας της αλήθειας, εκούσια όμως φέρνει στην επιφάνεια, καθώς οι συνομιλητές τσαλαβουτάνε στο νερό, το επιστέγασμα της νέο-καντιανής αξιολογίας και της πρωταρχικής της θέσης περί μη συγκρισιμότητας μεταξύ αξιών, εφόσον γνωσιολογικές ή αισθητικές αξίες διέπονται από a priori εγκυρότητα.

Συγκαλυμμένο φυσικά ως «κρουαζιέρα», το ταξίδι των προλετάριων, μακριά από το αφυδατωμένο καθήκον για εργασία, λειτουργεί ως μεταφορά για την γελοία τερατογένεση κλειστών συστημάτων σαν κι αυτό του «υπαρκτού σοσιαλισμού» με φελλινική κορύφωση τις γυμναστικές επιδείξεις στο κατάστρωμα του πλοιαρίου σαν «σύνθεση» της σωματικής εκγύμνασης («θέση») και του τραγουδιού («αντίθεση»). Σε τέτοια κλειστά συστήματα όπου η κομματική νόρμα καθαγιάζεται διαρκώς, οποιαδήποτε απόκλιση συνιστά αμάρτημα καθοσιώσεως! Επιτροπές λοιπόν πρέπει να συγκροτηθούν για να αποφανθούν ως προς τις κυρώσεις για τη χρήση λάθος τουαλέτας ή την κατανάλωση ποτού σε ώρες γραφείου –με αιχμή εδώ τον αντισημιτισμό των Πολωνών (ο «παράνομος» που απειλείται με αποβολή από την «Επιτροπή Κρουαζιέρας» ονομάζεται Mamon).

Ο γραφειοκρατικός φορμαλισμός λαμβάνει φαρσικές (και αφασικές) διαστάσεις (ειδικά στην εκτροπή της γλώσσας και την ανάδειξη των κοινωνικών αντιφάσεων) και εφόσον ένας λαθρεπιβάτης αντιμετωπίζεται ως ο υπεύθυνος για την διασκέδαση των επιβατών, μετατρέπει την πολωνική κοινωνία υπό το καθεστώς κομμουνισμού στο αέναο δίλημμα: μορφή («σύστημα») δίχως περιεχόμενο («ελεύθερη βούληση») ή περιεχόμενο δίχως μορφή; Το πλοιάριο που πλέει αντιπροσωπεύει το πρώτο, οι σουρεαλιστικές καταστάσεις από τους επιβάτες το δεύτερο στο κωμικοτραγικό σκαρίφημα του Piwowski που ταυτόχρονα είναι όμως και μια απολαυστικά ολοκληρωμένη «γελοιογραφία» του αυταρχισμού.

Σπύρος Γάγγας, Αύγουστος 2017.

Featured Image: https://theculturetrip.com/europe/united-kingdom/england/london/articles/cruise-down-the-absurd-with-gideon-reeling-and-obara-international/

Text Image: https://theculturetrip.com/europe/united-kingdom/england/london/articles/cruise-down-the-absurd-with-gideon-reeling-and-obara-international/

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s