Toni (Jean Renoir, France, 1934)

Με μαθητευόμενο βοηθό σκηνοθέτη τον Visconti, το θαυμάσιο έργο του Renoir εντυπωσιάζει ακόμα και σήμερα με την ευκρίνεια της λυρικής κινηματογράφησης, το νεορεαλιστικό της κάλεσμα στο ομώνυμο ρεύμα που θα «γεννηθεί» λίγα χρόνια αργότερα στην Ιταλία, τους «ανθρώπινους, πολύ ανθρώπινους» χαρακτήρες που σκιαγραφούνται στην όμορφη φύση αλλά και τη διορατικότητά του ως προς ζητήματα εθνοτικής και φυλετικής ταυτότητας.

Ο Ιταλός μετανάστης Toni θα διασχίσει μαζί με δεκάδες συμπατριώτες του τα ιταλογαλλικά σύνορα αναζητώντας εργασία. Με τον πρόλογο της ταινίας να ολοκληρώνεται σχετικά σύντομα, διαπιστώνουμε ότι ο Toni είναι πλέον ζευγάρι με την σπιτονοικοκυρά του, τη Marie, αλλά σκανδαλίζεται και από την Σπανιόλα αγρότισσα Josefa. Το ταπεραμέντο της  Josefa δεν αφήνει αδιάφορο τον επιστάτη του Toni στο λατομείο που δουλεύει, ο οποίος ζει μαζί της με το παιδί τους (στο οποίο αναφέρεται ως «πράγμα») κι αυτό είναι αρκετό για να πυροδοτήσει την έχθρα μεταξύ τους με πρόσχημα τη γυναίκα που ποθούν αλλά με βαθύτερη αιτία την ασυμβίβαστη εθνική τους ετερότητα.

Ο Renoir κινηματογραφεί εδώ με βάση τον νατουραλισμό του Marcel Pagnol, όπου η φύση και οι άνθρωποι σχετίζονται, συμπληρώνοντας, ως κινηματογραφικοί κώδικες, ο ένας τον άλλο με ελάχιστη έμφαση όμως σε ό,τι λογίζεται ως αστικό περιβάλλον. Η κινηματογραφική περιγραφή των κατώτερων κοινωνικών στρωμάτων και των αγροτών αναδεικνύει μια ανθρώπινη φύση αντιφατική, από τη μια μελωδική όπως στις όμορφες ιταλικές καντάτες και αυθόρμητη όπως η καρδιά του παιδιού, αλλά, από την άλλη, και ιδιαίτερα σκληρή όπως δείχνει η εξωτερίκευσή της στους τρόπους των μεταναστών και των εργατών, τον οπορτουνισμό των Γάλλων, την αδράνεια της συμπόνιας προς τα ζώα (ο Toni μαθαίνουμε ότι έχει πνίξει κάποια γατάκια) και την άγαρμπη χαλιναγώγηση στα συναισθήματά τους.

Toni_1935c15

Όταν ο Toni θα αποφασίσει να παρατήσει τη Marie κυνηγώντας την Josefa τότε εκείνη θα αποπειραθεί να αυτοκτονήσει (αισθητικά ποιητικότατη η σκηνή της Marie με τη φελούκα στα νερά της λίμνης, καθώς και αυτή του συγχρονισμού των διασωστών της στη λασπουριά της όχθης). Η σαθρή κοινωνικότητα θα μετατραπεί σε «φυσική κατάσταση» με σκηνές βγαλμένες από την εικονογραφία ενός De Sade ή ενός Buñuel, όπως στο μηδενιστικά πρωτόγονο μαστίγωμα της Josefa από τον Albert ή αυτής με το πτώμα του τελευταίου (μισόκλειστα τα μάτια του σαν εικόνα από πραγματικό κουφάρι) στην ηλιόλουστη φύση.  Ο αλτρουϊσμός όμως των Toni και Josefa αποδεικνύεται αδέξιος, όπως τα συναισθήματα τους αλλά και η στρατηγική διαφυγής τους. Η μεν Josefa θα οδηγηθεί στη φυλακή για το έγκλημα που διέπραξε ο δε Toni θα πυροβοληθεί από έναν κυνηγό ενώ επιχειρεί να διαφύγει της σύλληψης. Με αυτόν το συγκλονιστικό τρόπο το τσίμπημα της σφήκας στην ωραιότατη σκηνή γνωριμίας τους στους αγρούς θα μετατραπεί σε θανάσιμο χτύπημα από την κοινωνία, ένδειξη επίσης της αδυναμίας τους να διαχειριστούν τον έρωτά τους συνετότερα.

Το καταληκτικό πλάνο της σιδερένιας γέφυρας λειτουργεί ειρωνικά ως το ενοποιητικό σημείο δύο τόπων αφού η ασφάλεια που παρέχει αίρεται από τα βόλια που μετατρέπουν την «ελεύθερη» κίνηση σε αιώνια στάση. Αυτή ίσως να είναι και η μοίρα που προδιαγράφεται στην τελευταία σκηνή των νεοαφειχθέντων μεταναστών και τα όμορφα τραγούδια αποχωρισμού τους.

Σπύρος Γάγγας, Οκτώβριο 2017.

Featured Image: http://redbeanzredbeanz.blogspot.gr/2010/04/toni-jean-renoir-1935.html

Text Image: http://www.rebeldemule.org/foro/cine/tema13119.html

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

w

Σύνδεση με %s